FARSI TRANSLATIONS

A MESSAGE FROM THE PROJECT DIRECTOR

 
۶) پیامی از سائره شاه
 
پروژه ترجمه آثار اسلامی
 
هدف پروژه ترجمه آثار اسلامی بازگرداندن برخی از ایده‌های ادریس‌شاه به فرهنگی است که از آن به عاریه گرفته و پرورانده بود. 
در این فرایند، ما امیدواریم که به مسلمانان اطلاع و نیز انگیزه دهیم که سنتی چندقرنه در اسلام وجود دارد که به مردم می‌آموزد که چگونه تفکر کنند، چگونه به عوامل بیرونی بی‌اعتنا باشند و به امور دنیا با نوعی شوخ‌طبعی بنگرند و در این روند تقریبا به شکلی پیش‌فرض، از بذله و سخاوت و مهربانی و هوشمندی و عقل سلیم بهره گیرند – فرایندی که هدف از آن کمک به دستیابی به یک توازن درونی است که آن‌ها را نه تنها در مسیرشان در جهان مادی،‌ بلکه در راه تکامل و معنویات نیز هدایت می‌کند. 
اولین مرحله این پروژه کاری بزرگ بود؛ از جمله پیوند بخش بزرگی از آثار شاه به منابع کلاسیک ادبی فارسی که عمدتا از آن اقتباس شده بود. 
ادبیات فارسی در قرون یازده تا سیزده به این دلیل بی‌نظیر است که در آن دوره تقریبا همه شاعران و استادان بزرگ ادب مرشدان تصوف بوده‌اند و یا به شدت تحت تاثیر عقاید صوفیان قرار داشتند. 
این نوع ادبیات جزو متون مقدسه به شمار می‌رود – چیزی شبیه آثار شکسپیر در انگلیسی. مثلا، از مثنوی جلال‌الدین رومی، اغلب به عنوان قرآن فارسی یاد می‌شود. 
همزمان، دست‌ بردن در این متون و تحریف آن عملا بدعت محسوب می‌شود. با این‌حال، نویسندگان آثار کلاسیک تصوف دقیقا همین کار را می‌کردند – و در واقع، این احتمال ظاهرا وجود دارد که منبع اصلی بیشتر آن‌ها به درجاتی قصه‌های شفاهی درویشان بوده است. مثلا بسیاری از قصه‌هایی که در مثنوی در اشکال مختلف آمده، تقریبا به همان اشکال در گلستان سعدی شیرازی نیز آمده است. 
از آن‌جا که شاه، چنان‌چه خود می‌گفت، یک معلم فعال، نویسنده و متفکر – و نه یک عالم دانشگاهی – بود، در بهره‌گیری از این آثار کلاسیک به عنوان ابزارها و موادی برای آموزش، آزادانه عمل می‌کرد. از این‌رو، قصه‌‌ در بیشتر کارهای ادبی او نقش اجزا اساسی و شکل‌دهندهٔ آن آثار را دارد. خود شاه استاد قصه‌گویی بود و به قاعده «زمان، مکان و اخوان» باور داشت. از این‌رو، او گاهی از قصه‌ها با درنظرداشت مخاطب و یا نکتهٔ مورد نظر خود اقتباس می‌کرد. 
او کار خود را معرفی ایده‌های جدید به غرب می‌دانست. در شرق اما، تصویر تصوف مغشوش‌تر است. 
بسیاری از آثار منبع یا از دست رفته، یا با بی‌اعتنایی مواجه شده و یا ممنوع اعلام شده است. ولی، این آثار طوری صورت‌بندی شده بود که تقریبا شبیه یک موضوع عامه‌پسند اینترنتی، در درون یک فرهنگ خود را حفظ و تکثیر کند. 
حتی امروز هم در فرهنگ بیشتر کشورهای اسلامی می‌توان نسخه‌های مختلفی از این آثار را، نه تنها در متون مقدسه، بلکه در قالب بریده‌های از تاریخ، زندگی‌نامه‌های اولیاءالله، ضرب‌المثل، فکاهی و قصه‌های عامیانه، مشاهده کرد. 
ما بیشتر اوقات باید به آثار اصلی مراجعه می‌کردیم تا از معیاری که شاه اغلب بر آن تاکید می‌کرد، اطمینان یابیم: حفظ عنصر آموزشی، بهره‌گیری از عقل سلیم، و اجتناب از «آلوده» ساختن محتوای منابع.
در طول کار، ما بارها و بارها منابع را بررسی و مقابله کردیم تا از تحریفی که صرفا با انگیزه‌های ادبی و سوءتفاهم از سوی مترجمان و ویراستاران روی می‌دهد، جلوگیری کنیم. 
فرایند بررسی استفاده شاه از آثار منبع – که به کار سبدبافی می‌ماند که ترکه‌های بیدمجنون را از سبدی شکسته بیرون می‌کشد و با آن سبدی جدید می‌بافد – در واقع نقشه ذهنی شاه در کارش را آشکار می ساخت. 
این مرحله اول – که امیدواریم دشوارترین آن باشد – تقریبا به پایان خود نزدیک شده است. ما اکنون در حال اتمام کار ده عنوان آخر آثار شاه هستیم که برای فرهنگ‌های شرقی جذاب است. این آثار اکنون به دو گویش فارسی (ایران) و دری (فارسی افغانستان) تهیه شده است. 
 
 

About Idries Shah

Idries Shah

 

۳) درباره ادریس‌شاه

ادریس‌شاه در سال ۱۹۲۴ به دنیا آمد و زندگی خود را وقف جمع‌آوری، ترجمه و اقتباس از آثار کلاسیک مهم تصوف کرد. این آثار از قرن‌ها تصوف و تفکر اسلامی نمایندگی می‌کند که هدف آن توسعه ظرفیت انسانی در متعالی‌ترین شکل آن است. برخی از این آثار شناخته شدهٔ ادریس‌شاه شامل اثر مهم او «صوفی‌ها» و چند مجموعه از قصه‌های آموزنده «ابله هوشیار» ملانصرالدین است. کتاب‌های ادریس‌شاه به ده‌ها زبان ترجمه شده و میلیون‌ها نسخه به فروش رفته است و به عنوان پلی میان شرق و غرب تلقی می‌شود.

Translations Available

کاروان رویا

کاروان رویاها مجموعه‌ای است از داستان‌‌ها، جملات قصار، اشعار و حکایت‌هایی که توسط یکی از متخصصان برجسته در فلسفه شرق جمع‌آوری شده است. این مجموعه جوهر افکار شرقی را در بر می‌گیرد. ادریس شاه، در این مجموعه، تصویری کامل از یک آگاهی فردی، از طریق همبسته کردن اسطوره‌شناسی با واقعیت، بازنمایی الگوهای تاریخی، و ارائه افسانه‌های فلسفی را به شکلی منحصربه‌فرد گردهم آورده است.


تجلی خاص

تجلی خاص» اصطلاحی است که توسط شاعر و عارف بزرگ جلال‌الدین رومی برای تأکید بر اهمیت طنز در تجربه علوم ماوارء‌الطبیعه استفاده می‌شود.
 از این رو، ادریس شاه می‌گوید: «رومی در تضاد مستقیم با دین‌گرایان ترشرویی است که در همه ادیان پیدا می‌شوند، و می‌پندارند بذله‌گویی مانع تلقین است؛ تنها متاعی که برای عرضه دارند.


اندیشه‌ها

مختصر اما مفید، «اندیشه‌ها» نوشته‌ی ادریس شاه، مجموعه‌‌ای است بی‌نظری از قصه‌ها، جملات قصار و سخنانی که ذهن شرطی شده آدمی را به چالش می‌کشد. این کتاب با دیدگاه‌ها و ایده‌های نامانوس‌اش، در تلاش برای ایجاد ذهنی آزاد برای خواننده است تا او را به دیدن واقعیت اتفاقات دعوت ‌کند. همان‌طور که در پیشگفتار کتاب آمده است: «آیا تصور می‌کنید که قصه‌ها فقط برای سرگرمی و یا دستور زندگی خلق شده‌اند و اساس آن بر خیال است؟ بهترین قصه‌ها آن است که آنچه را در زندگی واقعی و در فرآیندهای ذهنی جمعی و فردی رخ می‌دهد، ترسیم می‌کند.»


قصه‌های درویشان

قصه‌های درویشان گرچه فی نفسه جذاب است و مفرح اما هرگز به صرف قصه بودن و ارزش افسانه‌ای و فولکلوریک این قصه‌ها نبوده که نشر شده. این قصه‌ها در لطایف خود، شیوه پرداخت و جذابیت با بهترین قصه‌ها در هر فرهنگی همسنگ است، با اینهمه، نقش اصلی آنها یعنی قصص تعلیمی صوفیه در دنیای مدرن کمتر شناخته شده و از همین جهت است که اصطلاح خاصی هم برای نامیدن و متمایز کردن آنها وجود ندارد. آنچه در کتاب قصه‌های درویشان گردآمده حاصل هزار سال پرورده شدن است. در این هزار سال مشایخ درویشان این قصص و دیگر قصه‌های تعلیمی را برای آموزش مریدان به کار برده اند. این قصه‌ها حصه‌هایی دارند که چشم خواننده را به قدرت استنباط روزافزونی باز می‌کند که از دید فرد عادی پنهان است.


متفکرین شرق

متفکرین شرق مجموعه‌ای از حکایات و «مثل‌ها در عمل» است که رفتاری عملی و قابل دستیابی از معلمان درویش شرقی را به تصویر می‌کشد.
این مجموعه شامل آموزه‌های بیش از صد صوفی از سه قاره است، که مبنای آن‌ها بیشتر تجربی است تا نظری- و این مشخصه دانش صوفی است که تأثیرات و حیات آن را تأمین می‌کند.
تأکید متفکرین شرق در تضاد با تصور کلی غربیان از شرق است که آنجا را مکانی برای فرضیات علمی بدون تمرین آن‌ها، و یا اندیشه‌ی بدون ‌عمل می‌دانند.
ادریس شاه، نویسنده کتاب، می‌گوید: «من نمی‌دانم که تفکر شرقی بدون تجربه مستقیم از تعالیم صوفی، و یا حداقل ثبت بی‌واسطه‌ آن‌ها، چگونه درک می‌شود.»


لطیفه های ملا نصرالدین شگفت انگیز

جاذبه نصرالدین مانند حقایقی که در داستان‌هایش بیان می‌کند جهان‌شمول است. بسیاری از داستان‌های او توسط کودکان، دانشمندان، محققان و پیروان فلسفه خوانده شده است. ادریس شاه این مجموعه را از حکایت‌های نصرالدین که در نوشته‌های باستانی و ادبیات شفاهی روایت شده در آفریقای شمالی، ترکیه، خاورمیانه و آسیای مرکزی، جمع‌آوری کرده است. بسیاری از این حکایت‌ها برای صوفیان، مولوی، جامی و عطار شناخته شده بودند.


معرفت ابلهان

.معرفت ابلهان برنده جوایز بسیاری بوده است از جمله مدال طلای بهترین کتاب در نمایشگاه بین المللی کتاب بوئنوس آیرس که همزمان با سال جهانی کتاب یونسکو برگزار شد


شاهکارهای ملانصرالدینِ بی‌نظیر

ملانصرالدین از عقلای مجانین در داستان‌های مردمی شرق است و جایگاه خاصی در تعلیمات صوفیه دارد. صوفیان که اعتقاد دارند شهود عمیق تنها راهنمای واقعی به معرفت است، داستان‌های طنزآمیز ماجراهای ملا را تقریبا مثل مشق تربیتی به کار می‌برند. آنان از مردم می‌خواهند که شماری از این داستان‌ها را که از نظرشان جذاب‌تر است انتخاب کنند، و در ذهن خود آن را چندان زیر و بالا کنند که گویی داستان خود آن‌ها ست. استادان تصوف می‌گویند که به این ترتیب راهی به خرد والاتر باز خواهد شد. یک قصه واحد می‌تواند لایه‌های مختلفی داشته باشد از طنزی عالی تا مقدمه‌ای برای اندیشه‌ای عمیق.


کتابِ کتاب

کتاب کتاب‌ها بیش از هفتصد سال است که برای تعلیم استفاده می‌شود و یکی از
جذاب‌ترین و شگفت‌آورترین کتاب‌هایی است که از شرق برآمده است. مساله مرکزی
کتاب ساده است: «آنگاه که فرق ظرف و مظروف را دریافتی به معرفت رسیده ای.» سی
و پنج سال پیش زمانی که این کتاب برای نخستین بار منتشر شد، ناشران می‌پرسیدند
چطور ممکن است منتقدان و دانشوران و مردم برای چنین کتابی پول بدهند و آن را
بخرند؟ کتاب کتاب‌ها اکنون برای هفتمین بار منتشر می‌شود، در دانشگاه‌ها مورد
مطالعه قرار می‌گیرد و همگان آن را برای سادگی درخشان‌اش تحسین می‌کنند.


SAIRA SHAH

MIDDLE EASTERN AND ASIAN PROJECT DIRECTOR

Saira Shah

 سائره شاه، مدیر پروژه خاورمیانه و آسیا

سائره نویسنده و مستندسازی است که فیلم‌های او برنده چندین جایزه، از جمله پنج امی، دو بافتا و سه جایزه جامعه سلطنتی تلویزیون (Royal Television Society) شده است. در مشهورترین اثر مستندش با عنوان «زیر نقاب (۲۰۰۱)» سائره مخفیانه به افغانستان سفر کرد تا زندگی تحت حاکمیت بی‌رحمانه طالبان به تصویر بکشد. او رمان «آشپزخانهٔ  ضدموش» (انتشار در ۲۰۱۳)، را با الهام از تجربه‌اش در مراقبت از دخترش آیلسه، که با بیماری شدید فلج مغزی به دنیا آمد، نوشت. سائره خود را وقف آن کرده که آثار پدرش را «دوباره به شرق ببرد.» او علاقه‌مندی ویژه‌ای به ارتقاء تساوی جنسیتی در دنیای اسلام دارد. او می‌گوید: «پدر من تمام تلاش خود را کرد تا دخترانش بهترین آموزشی را که او می‌توانست برای آن‌ها فراهم کند، داشته باشند و از ما انتظار داشت که کار و بلندپروازی‌های خود را داشته باشیم، مستقلانه انتخاب کنیم و جایگاه خود را در جامعه بیابیم. به یادم هست که به من گفت: ٬هر جامعه‌ای که از فقط نیمی از ذخیره استعدادش را استفاده می‌کند، همیشه خواهد لنگید.٬